Łupież – objawy, przyczyny, rodzaje, leczenie

Co to jest łupież?

Łupież to choroba o przewlekłym i nawrotowym przebiegu, na które cierpi co 13 Polak. To schorzenie, które polega na nadmiernym podziale komórek naskórka, czego konsekwencją jest drobnopłatkowe złuszczanie skóry gładkiej lub owłosionej skóry głowy z mniej lub bardziej nasilonym łojotokiem. [1] W zależności od rodzaju łupieżu ten występuje na różnych częściach ciała osób w różnym wieku i różnej płci. Łupież może rozwijać się zarówno na skórze suchej, jak i skórze łojotokowej.

1. Rodzaje łupieżu

Wyróżniamy kilka rodzajów łupieżu. Są to:

a) łupież zwykły (łupież suchy) – łac. Pityriasis simplex capitis

b) łupież tłusty (pot. łupież mokry) – łac. Pityriasis steatoides

c) łupież pstry – łac. Pityriasis versicolor

d) łupież azbestowy – łac. Pityriasis amiantacea

e) łupież różowy Giberta – łac. Pityriasis rosea Gibert

W rozpoznaniu rodzaju łupieżu może pomóc dermatolog i trycholog (specjalista od owłosionej skóry głowy). Ta informacja jest szczególnie ważna, jeżeli weźmie się pod uwagę fakt, iż inne choroby skóry głowy (np. łuszczyca, łojotokowe zapalenie skóry głowy, grzybica skóry głowy) mogą również przebiegać ze zmianami łupieżopodobnymi. Wiedza na temat jego rodzaju ukierunkuje na odpowiedni dobór metod leczenia łupieżu (w tym również badań mykologicznych), tym samym przyspieszając proces leczenia i zmniejszając jego koszty.

2. Przyczyny łupieżu

Etiopatogeneza (czynniki etiologiczne powodujące patologię) łupieżu jest dla każdego rodzaju (poza łupieżem różowym) analogiczna. W znacznej większości przypadków stwierdza się w łuskach obecność grzyba drożdżopodobnego z rodzaju Malassezia (Pityrosporum ovale Malassezi), które poprzedza zaburzenie pH skóry, lub obecność gronkowców. Produkowane przez drobnoustroje metabolity podrażniają skórę, pobudzając proces podziału komórek naskórka (proliferację).

Wspomniany wyżej grzyb należy do fizjologicznej flory skóry głowy. Jest obecny zarówno w fazie drożdżakowej, jak i fazie mycelialnej. [2]

Przyczyny łupieżu różowego nie są do końca znane. Przypuszcza się, że wywołuje go wirus herpes simplex 7 (HHS7). Wśród innych czynników wywołujących łupież Giberta wskazuje się m.in. ugryzienia owadów, zaburzenia psychogenne oraz grzyby i bakterie. [5]

Najczęstsze potencjalne przyczyny łupieżu to:

  • nieodpowiednia pielęgnacja skóry głowy
  • niski poziom higieny osobistej
  • przebywanie w suchych, przegrzanych pomieszczeniach
  • nadmierne parowanie (dot. łupieżu tłustego)
  • stres
  • nadwrażliwość typu alergicznego
  • nieodpowiednia dieta (nadmierne spożywanie węglowodanów i tłuszczów nasyconych)
  • zaburzenia hormonalne (wpływ androgenów na pracę gruczołów łojowych)
  • predyspozycje genetyczne
  • zimny klimat (dot. łupieżu tłustego)

Nieodpowiednia pielęgnacja skóry głowy jako jednej z przyczyn powstawania łupieżu zwykle wiąże się z nadużywaniem produktów kosmetycznych do stylizacji, złym doborem i niewłaściwym korzystaniem z kosmetyków do pielęgnacji skóry głowy i włosów (w szczególności szamponu niedopasowanego do rodzaju włosów), zbyt rzadkim stosowaniem i/lub niedokładnym spłukiwaniem szamponów i odżywek, stosowaniem zbyt gorącej wody podczas mycia oraz przegrzewaniem skóry głowy suszarkami i prostownicami. [2]

3. Objawy łupieżu

Objawy i cechy charakterystyczne łupieżu są nierozerwalnie związane z jego rodzajem. Łupież jest również zjawiskiem sezonowym. Największe nasilenie łupieżu występuje w zimie, a najmniejsze w lecie.

 

a) Objawy łupieżu zwykłego (objawy łupieżu suchego)

Najczęstsze objawy łupieżu suchego to:

  • występowanie łupieżowatego złuszczania na powierzchni całej skóry głowy lub tylko jej części (zwłaszcza na szczycie)
  • częste występowanie świądu, a przez to i występowanie przeczosów
  • wybitnie suche włosy, o zmniejszonym połysku i zwiększonej łamliwości (w przypadkach dużego nasilenia łupieżu)

Kolor łupieżu zwykłego jest biały lub lekko kremowy. Łuska jest sucha, lekka i nie przylega zbyt mocno.

Łupież biały często rozpoczyna się w okresie przed pokwitaniem. U połowy osób rasy białej występuje w wieku ok. 20 lat, a po 30 roku życia u 40%.

 

b) Objawy łupieżu tłustego (objawy łupieżu mokrego)

Najczęstsze objawy łupieżu tłustego to:

  • wyraźne występowanie łupieżowatego złuszczania naskórka w okolicach bogatych w gruczoły łojowe (okolice owłosionej skóry głowy, czoła, fałdów nosowo-wargowych, rzęs, brwi i ucha zewnętrznego)
  • tłuste łuski, często nawarstwione, mocno przylegające do powierzchni (efekt lśniącej skóry)
  • wyraźnie rozszerzone ujścia gruczołów łojowych, wypełnione masami łojowo-rogowymi (czasem nawet z sączeniem) [1]
  • słabo nasilone rumienie (objawy stanu zapalnego)
  • towarzyszące nadmiernemu złuszczaniu naskórka wzmożone wydzielanie łoju

Łupież mokry jest zwykle poprzedzony występowaniem łupieżu suchego. Kolor łupieżu mokrego (łusek) ma barwę żółtawą.

Łupież żółty częściej jest domeną mężczyzn niż kobiet. Ten rodzaj łupieżu najczęściej stwierdzany jest u osób w wieku powyżej 11 lat, z największym szczytem zachorowań i nasilenia przypadającym na ok. 20 rok życia. [3]

 

c) Objawy łupieżu pstrego

Najczęstsze objawy łupieżu pstrego to:

  • nieregularne plamy na powierzchni skóry, w dowolnym miejscu na ciele (najczęściej tułowiu, okolicy między łopatkami  i mostkiem), o różnym nasyceniu kolorami (biały, beżowy, różowy, czerwony, żółtobrunatny, brązowy) ze skłonnością do zwiększania swojego obwodu
  • częste występowanie świądu
  • powierzchnia zmian skórnych jest sucha, szorstka, łatwo łuszcząca się [4]

 

d) Objawy łupieżu azbestowego

Najczęstsze objawy łupieżu azbestowego to:

  • występowanie łupieżowatego złuszczania naskórka, które w swoim przebiegu charakteryzuje się grubymi łuskami koloru srebrzystobiałymi
  • łuski ze skłonnością do nawarstwiania się i tworzenia grubych, trudnych do usunięcia struktur [6]

 

e) Objawy łupieżu różowego Giberta

Najczęstsze objawy łupieżu różowego Giberta to:

  • występowanie zmian na całej powierzchni ciała
  • pojawienie się zmiany zwiastującej tzw. blaszki macierzystej (najczęściej na skórze tułowia, ramionach lub udach). Początkowo to jedna zmiana skórna, o niewielkiej, owalnej średnicy i barwie różowo-łososiowej, z widocznym złuszczaniem na jej powierzchni, stopniowo powiększająca się. Po 7-14 dniach następuje wysyp mniejszych zmian chorobowych zbliżonych wyglądem do blaszki macierzystej.
  • symetryczne wykwity o dużej intensywności
  • możliwość występowania świądu o niewielkiej intensywności
  • łagodny przebieg choroby
  • możliwość występowania u ok. 5% pacjentów bólu gardła, głowy, bóli stawowo-mięśniowych, zaburzeń żołądkowo-jelitowych oraz podwyższonej ciepłoty ciała.

Łupież różowy Giberta dotyczy głównie dzieci i dorosłych do 35 roku życia. Największa zachorowalność przypada na okres między 10 a 35 rokiem życia. Częściej dotyczy kobiet niż mężczyzn. Bez znaczenia jest rasa. [5]

4. Łupież a łysienie

O łupieżu przez lata narastało wiele mitów. Jednym z nich był taki, jakoby łupież powodował łysienie. Choć oba problemy mogą występować równocześnie to aktualnie żadne badania nie potwierdzają wpływu łupieżu na łysienie.

Zauważa się mniejsze nasilenie łupieżu lub jego całkowite ustąpienie po wyłysieniu.

5. Leczenie łupieżu

Jak pozbyć się łupieżu? To pytanie, które wymaga szerszego ujęcia. Wkrótce opublikujemy osobny artykuł na temat leczenia łupieżu.

 

Opracowano na podstawie:

[1] Jabłońska S., Chorzelski T., Choroby skóry dla studentów medycyny i lekarzy, PZWL Warszawa 1992, Wydanie II

[2] CzytelniaMedyczna.pl, Łupież jako objaw – jego etiopatogeneza, leczenie i zapobieganie, Data odczytu: 2017.05.17

[3] Kostanecki W., Choroby włosów, PZWL Warszawa 1979, Wydanie II

[4] PoradnikZdrowie.pl, Łupież pstry: przyczyny, objawy, leczenie, Data odczytu: 2017.05.17

[5] DOZ.pl, Łupież różowy Giberta – przyczyny, objawy, leczenie, Data odczytu: 2017.05.17

[6] Brzezińska-Wcisło L., Choroby włosów i skóry owłosionej, Termedia Wydawnictwo Medyczne, Poznań 2015, Wydanie I